Jean Marie de Meester: “Moreel kan je deze zaak niet verliezen”
In 1633 zei Galileo Galilei dat de aarde rond de zon draait. Het duurde tot oktober 1992 voor de paus zich verontschuldigde omdat de geleerde hiervoor vervolgd was. Jean-Marie De Meester wil niet zo lang wachten tot de katholieke kerk haar standpunten over homoseksualiteit verandert. De 42-jarige advocaat uit Oostkamp diende klacht in tegen mgr. Léonard wegens zijn homofobe uitspraken.
Je hebt deelgenomen aan de verkiezingscampagne van Obama. Wat heb je daar gezien van de holebitransgenderbeweging en was dat interessant om de toestand hier te beoordelen?
In 2008 heb ik inderdaad gedurende een tweetal weken meegeholpen met de Obama-campagne in de VS. Ondanks het feit dat ik in Florida meehielp, heb ik toch via de Amerikaanse media het referendum proposition 8 in Californië kunnen volgen. Prop. 8 was een referendum ingediend om het homohuwelijk in Californië opnieuw af te schaffen. Eigenlijk kwam het er op neer dat de voorstanders van afschaffing uitdrukkelijk in de Californische grondwet wilden laten opnemen dat een huwelijk enkel kan tussen man en vrouw. En hoewel slechts een kleine groep extreemrechtse christenen achter dit voorstel stond, bleek de dag na de presidentsverkiezingen (nvdr: het referendum werd gelijktijdig met de presidentsverkiezingen georganiseerd) dat een meerderheid voor de afschaffing van het homohuwelijk had gestemd.
Hoe reageerde de beweging daarop?
Uit analyses die ik na de verkiezing gelezen heb, heb ik vooral geleerd dat de Californische holebibeweging – die tot de sterkst georganiseerde ter wereld behoort – de bui niet heeft zien hangen.
Ze ging er van uit dat Californië overwegend progressief zou stemmen en dat slechts een kleine groep het verworven homohuwelijk zou contesteren. Enkel extreem right wing christians zouden zo een voorstel steunen, dacht de beweging. Hieruit heb ik geleerd dat je als holebi nooit zaken ‘for granted’ mag nemen en op je qui vive moet zijn voor een homofobe onderlaag in de maatschappij.
En zo kwam je dus op het idee van de klacht tegen aartsbisschop André-Joseph Léonard wegens zijn uitspraken over holebi’s en hiv. Is Léonard voor de rechtbank brengen vanwege zijn verklaringen geen aantasting van de vrije meningsuiting?
Mijns inziens alleszins niet. In hun betoog over de vrijheid van meningsuiting vergeten velen te zeggen dat deze niet absoluut is. Artikel 10 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) bestaat uit twee delen. Het eerste deel bepaalt onder meer dat eenieder het recht heeft op vrijheid van meningsuiting.Maar het minder gekende of beminde deel twee geeft aan dat er grenzen zijn aan deze vrijheid. Met name kan de vrijheid van meningsuiting onderworpen worden aan beperkingen, formaliteiten, voorwaarden, zelfs sancties.
Er bestaat dus geen absoluut recht op vrijheid van meningsuiting. Trouwens, zonder te juridisch-technisch te willen worden, zou je de vraag kunnen stellen of in geval dit er wel zou zijn het in bepaalde gevallen geen aanleiding zou geven tot het algemeen rechtsbeginsel van rechtsmisbruik. Met andere woorden, het is niet omdat je een recht hebt dat je dat op elke manier die je wenst mag uitoefenen.
Is het niet beter mgr. Léonard dood te zwijgen in plaats van hem extra aandacht te geven met een proces?
Het is inderdaad de vraag of je Léonard niet te veel eer aandoet met een proces. En was het een gewone priester die dergelijke uitspraken had gedaan, dan denk ik dat het stilzwijgen de meest adequate manier is om er op te reageren. Maar hier gaat het om de hoogste kerkelijke gezagsdrager in ons land.
Wanneer je tolereert dat iemand met een dergelijke functie – die trouwens nog bezoldigd wordt via belastinggeld – dergelijke uitspraken ongestraft kan en mag doen, dan kan je niemand meer laten vervolgen voor homofobie. Het zou sowieso tegen mijn rechtvaardigheidgevoel indruisen de ‘kleintjes’ wel te laten vervolgen en de ‘groten’ of ‘machtigen’ niet.
Van kleintjes gesproken: de katholieke kerk kwam vooral in opspraak vanwege het kindermisbruik. Zie jij een verband tussen dit fenomeen en het miskennen van holebi- en transgenderrechten?
De recente homofobe oprispingen binnen de katholieke kerk zijn mijns inziens geen toeval – naast Léonard zijn er nog tal van andere roomskatholieke gezagsdragers die zich het afgelopen jaar homofoob uitlieten - maar zijn bedoeld als bliksemafleider voor de vele pedofilieschandalen binnen de roomskatholieke kerk en tal van haar organisaties.
De kans dat een klacht met burgerlijke partijstelling gewonnen wordt, is zo goed als onbestaande omdat het ‘moedwillige opzet’ niet aangetoond kan worden. Is dit geen verspilling van energie aangezien er toch geen kans is om te winnen?
Wanneer je – zoals Léonard – er te pas en te onpas en zelfs voor een buitengewone parlementaire commissie in slaagt om homofobe opmerkingen te formuleren, stel ik mij de vraag of er geen sprake is van moedwillig opzet of correcter ‘bijzonder opzet’. Wat moet je nu verstaan onder een bijzonder opzet?
In mensentaal zou je kunnen stellen dat onder bijzonder opzet verstaan wordt de kwaadwillige intentie om een wederrechterlijke daad te stellen. Je zou ook kunnen spreken van een ‘kwaad opzet’. Is deze aanwezig in deze? Léonard maakt van zijn homofobe opmerkingen zijn trade mark. Het zijn geen slip of the tongues en hij ontwijkt of herroept op geen enkel ogenblik zijn eerder gecontesteerde uitspraken. Integendeel hij bevestigt ze. Ik denk dat de rechtbank misschien toch oren zal hebben naar mijn argument dat er hier wel degelijk sprake is van een bijzonder opzet zoals de wet vereist.
Zijn er dan helemaal geen precedenten?
Zonder juridisch te technisch te worden, denk ik dat het arrest-Féret (nvdr: Daniel Féret is de oprichter van het Waalse Front National) van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens duidelijk de contouren van zowel het bijzonder opzet in dergelijke aanzetten tot haatmisdrijven als de omschrijving van aanzetten tot haat heeft omschreven. In dit arrest handelde het weliswaar om racisme en xenofobie, maar de rechtsbeginselen blijven mijns inziens hetzelfde.
Dus kan dit ook in de zaak Léonard?
De wijze waarop vervolgd kan worden, verschilt. Aanzetten tot haat op basis van racisme en xenofobie zijn in 1999 uit artikel 150 van de grondwet gehaald en kan dus correctioneel vervolgd worden. Dit is niet het geval voor aanzetten tot haat in het kader van de antidiscriminatiewet, wat op zich al een discriminatie is.
Eigenlijk zou ook de antidiscriminatiewet aangepast moeten worden?
Inderdaad. Een groot deel van de racismemisdrijven slaan op uitspraken en publicaties in de pers. Doordat ze zeer veel mensen tegelijk bereiken, is de impact dan ook zeer groot.Probleem is dat uitspraken in de pers vallen onder het systeem van persmisdrijven waarvoor onze grondwet in artikel 150 een aparte regeling voorziet. Deze dienen verwezen te worden naar het Hof van Assisen. Omdat in de praktijk racistische uitspraken amper vervolgd werden – ik meen mij één zaak te herinneren die voor het hof van Assisen is gebracht begin de jaren negentig – werd de wet in 1999 aangepast.
Voortaan kunnen deze klachten voor de correctionele rechtbank gebracht worden. De antidiscriminatiewet bestond toen nog niet en kon dan ook moeilijk opgenomen worden in deze regeling.
Je geeft jezelf 1 kans op de 10 dat je de zaak wint. Is dat niet bitter weinig?
Ik denk dat je deze zaak moreel niet kàn verliezen. Want wie voor zijn (holebi)rechten opkomt – zelfs als hij of zij door het gerecht in het ongelijk wordt gesteld – is de winnaar alleen al door het feit dat je aan veel holebi’s het signaal geeft dat we ons niet meer in de kast laten verstoppen, maar voor het behoud van onze verworven rechten gaan strijden. Het gaat mij dan ook meer om het principe dan om Léonard zwaar gestraft te zien.
De antidiscriminatiewet bestaat sedert mei 2007. Hoe beoordeel je het gebruik ervan totnogtoe?
Tot nu toe werd er nog niet veel gebruik gemaakt van de antidiscriminatiewet en zeker wat betreft inbreuken op deze wet ten aanzien van homoseksuelen is er bijna nog geen rechtspraak. Dit staat in schril contrast met de toenemende homofobie.
In september 2010 zond de VRT een reportage uit over het toenemend homogeweld in de grootsteden. Beweren dat alles nu koek en ei is voor holebi’s in Vlaanderen – zoals ik in bepaalde middens meen te mogen horen – is dan ook in tegenstrijd met de dagelijkse realiteit voor veel holebi’s.
Zou je op dezelfde manier reageren als een imam dergelijke uitspraken doet?
Ja. Hoewel de maatschappelijke impact van de woorden van een imam niet kunnen worden vergeleken met die van een aartsbisschop en zeker niet van een aartsbisschop in een roomskatholiek land als België. Binnen de islam is er eigenlijk niet echt een hiërarchie zodat de uitspraken van een imam beperkt blijven tot de moskee waarvoor hij preekt. De roomskatholieke kerk is wel hiërarchisch opgebouwd zodat de woorden en uitspraken van een aartsbisschop wel van belang zijn voor de hele geloofsgemeenschap. Komt daar nog bij dat er eigenlijk geen democratische besluitvorming is binnen de roomskatholieke kerk zodat de vele goedmenende priesters geen invloed hebben op de besluitvorming van de top van de kerk.
Maar om terug te komen op je vraag over de imam. Ik denk dat het belangrijk is dat we aan eenieder en dus ook de religies het signaal moeten geven dat onze samenleving als basis de universele verklaring van de rechten van de mens heeft en dat de werking van onze rechtsstaat gewaarborgd wordt door het Europees verdrag van de rechten van de mens. Elke religie is mijns inziens dan ook ondergeschikt aan deze basisbeginselen. Ik heb het gevoel dat men meer verdraagzaam is ten overstaan van christelijk dan van islamitisch extremisme.
Een marginaal groepje als sharia4belgium wordt inderdaad vervolgd door het parket en Léonard niet. Is de wet dan zo geschreven dat mensen die machtig zijn, maar wat beter op hun woorden letten vrijuit gaan?
Het verschil ligt hem in het feit dat Sharia4belgium opriep tot het doden van holebi’s terwijl Léonard zijn homofobie op een meer intellectuele manier formuleert. Maar je kan je inderdaad de vraag stellen omtrent het verschil in impact van een groepje marginale islamfanatici en die van een aartsbisschop. Zoals het ook wat anders is als Filip Dewinter (Vlaams Belang) de oorlog zou verklaren aan Wallonië dan wanneer minsister-president Kris Peeters (CD&V) dat zou doen. De hoedanigheid van de persoon die de uitspraken doet, is mijns inziens zeer belangrijk in de beoordeling. Ook hiervoor verwijs ik naar het arrest-Féret van het Europees Hof van de rechten van de Mens. Het hof stelt dat politici meer dan iemand anders moeten stilstaan bij wat ze verklaren wegens de grotere impact van hun woorden.
Hoe gaat het proces concreet verlopen? Wat zijn de procedures die gevolgd zullen worden?
Momenteel loopt er een gerechtelijk onderzoek bij een onderzoeksrechter in Mechelen. Ik ben al verhoord. Normaal zal de aartsbisschop nog verhoord moeten worden. Op een gegeven ogenblik zal de onderzoeksrechter deze zaak moeten doorsturen naar de raadkamer die uiteindelijk zal beslissen of er al dan niet voldoende aanwijzingen van schuld zullen zijn. Zijn die er wel dan moet – gelet op het feit dat het voor een deel om persmisdrijven gaat – deze zaak doorverwezen worden naar een assisenhof. De antidiscriminatiewet valt in tegenstelling tot de antiracismewet nog steeds onder artikel 150 van de grondwet wat betreft persmisdrijven.
Het is afwachten of de druk op bepaalde gerechtelijke instanties om de aartsbisschop buiten schot te laten, niet te groot zal zijn. De wijze waarop door bepaalde magistraten met het kindermisbruikdossier binnen de kerk wordt omgegaan, laat weinig goeds vermoeden. Maar ik behoud mijn vertrouwen in de rechtsstaat, desnoods ga ik tot in Straatsburg mijn rechtszaak verdedigen.
Dit interview verscheen eerder op De Wereld Morgen.
De zwarte vlek op de klasfoto
Hoe gevaarlijk zijn de homofobe uitspraken van Mgr. Léonard? Wetenschappers hebben onderzoek gedaan naar de negatieve effecten van homofobie op homoseksuele of transseksuele pubers en adolescenten. Het kan elke klas een leerling kosten.
Met een beetje inlevingsvermogen ervaren we wat een 12-jarig homootje (gelukkig beginnen ze er steeds jonger aan) voelt. Wetenschappers omschrijven dit als: “Jongeren die zichzelf herkennen als homo- of biseksueel en leven in een vijandige omgeving lijden onder sociale uitsluiting en onder psychologische en fysieke vervolging ook in eigen familiekring. Jongeren die merken dat ze homo zijn moeten vaak kiezen tussen het verbergen van hun gevoelens en de negatieve reactie van hun omgeving bij ‘coming out’. Bij sommigen leidt dit tot zelfmoordpogingen of zelfmoord.” of: “Voor sommige jongeren zijn bepaalde gevoelens zo intens en overweldigend dat een dramatische gebeurtenis zoals een zelfmoordpoging onvermijdelijk is.” Onderzoekers hebben het kunnen vaststellen. Meer dan de helft van de lesbische meisjes heeft ooit aan zelfdoding gedacht, 15 procent heeft minstens 1 poging tot zelfdoding ondernomen. Hoeft het nog gezegd dat de uitspraken van Mgr. Léonard deze problematiek enkel nog aanscherpt? Bovendien is de onmiddellijke omgeving van ons 12-jarige homo of lesbisch meisje (hij/zij kan ook 14, 16 of 18 zijn) niet echt een zachte landingsbaan. 11% van de holebi-jeugd wordt uitgescholden op school. Een op de tien jongeren vindt seks tussen mensen van hetzelfde geslacht fout. Een op de vijf wil zelfs liefst niet gezien worden met een holebi. Dat blijkt uit een onderzoek van de universiteit van Antwerpen en Hasselt bij 4.000 holebi- en heterojongeren.
“Hij doet ons werk teniet”
Voor de holebitransgenderbeweging zijn de uitspraken van Mgr. Léonard een zware klap. Woordvoerder Michiel Vanackere (foto) van Wel Jong Niet Hetero maakte van de gelegenheid gebruik om de vinger op de wonde te leggen en het katholiek onderwijs op zijn verantwoordelijkheid te wijzen: “Nog niet zo heel lang geleden zijn heel schokkende cijfers naar buiten gekomen over het zelfdodingcijfer bij jonge holebi’s. Tevens is er de stijgende negatieve houding en intolerantie bij heel wat jongeren op middelbare scholen. Als zo’n uitspraken in het katholieke onderwijs zouden worden overgenomen, omdat Léonard te pas en te onpas onzin scandeert, vrezen wij voor nog schokkendere cijfers in de toekomst. We willen scholen en leerkrachten dan ook oproepen om die uitspraken te bespreken in klas en duidelijk te maken wat voor larie dit allemaal is. 
Mevrouw Van Hecke stelt dat het voldoende voorzien is in de lespakketten, maar dat getuigt van gemakzucht. Tonen hoe, waar en met welke parameters de aanpak van scholen gemeten wordt, en daar een actief beleid in voeren, is broodnodig!” Çavaria-woordvoerder Yves Aerts in De Morgen: “Cavaria steunt de klacht met burgerlijke partijstelling en overweegt om zelf ook klacht in te dienen. De uitspraken van Léonard kwetsen holebi’s en transgenders en doen ons werk teniet”, Hij vindt de uitspraken stigmatiserend: ‘Ik kan me inbeelden dat een meisje van 14, die met vragen zit over haar seksualiteit, daarmee niet naar buiten durft komen op een katholieke school die de standpunten van Léonard volgt. De zelfdodingscijfers bij lesbische meisjes zijn al hoog en dergelijke stigmatiserende uitspraken helpen daar zeker niet bij.”
Terug in de tijd
Mrg. Léonard heeft een nieuwe tijdperk ingeluid. Hij herinnert ons aan de katholieke waarden zoals ze enkele decennia geleden iedereen verpletterden. Echtscheiding? Zonde! Masturberen? Zonde! Homoseksualiteit? Zonde! Abortus? Zonde! Promiscuïteit? Zonde! Condooms en de pil? Zonde! 
Illustratief is het verhaal van Dirk Cantillon. Léonard wil terug naar die beklemmende tijd. En hij weet dat hij in een maatschappij die weer conservatiever wordt daarmee ook weg kan. De tijd waarin alles zalvend werd toegedekt is voorbij. Hij wil een harde kern van conservatieve katholieken. Homofobie heeft binnen de katholieke kerk een gezicht gekregen. Het is aan elke gelovige om daar de eigen conclusies uit te trekken. Dat is een gezonde oefening. Als volwassene of jongvolwassene kunnen we dat. Als ontluikende holebi-puber kan je dat niet. Dat is het kader waarin we de uitlatingen van Leonard moeten zien. Als u vindt dat Léonard u niet meer kan raken: des te beter. Maar bedenk dat er een tijd geweest is dat zijn woorden, eindeloos herhaald en bevestigd door een nog grotendeels homofobe omgeving, dodelijk konden zijn. En dat zijn ze nog. Als u een beetje solidair bent met zijn slachtoffers dan bestrijdt u hem met alle wettelijke middelen die voorhanden zijn.
Bekijk hier twee filmpjes over het effect van homofobie op jonge holebi’s
Léonard en de nieuwe evangelisatie
In discussies over het proces tegen Léonard krijg je vaak te horen dat het allemaal de moeite niet is, dat de katholieke kerk aan het smelten is als sneeuw voor de zon en dat Léonard met zijn clowneske uitspraken de kerk zelf onderuithaalt. Dat is waar en niet waar.
We hebben niet te doen met dementerende prelaten maar met slimme strategen. Léonard heeft een visie en wil die doordrukken. Tom Lanoye, die jaarlijks enkele maanden in Zuid-Afrika woont, zei eind december in een interview op de Nederlandse NOS: “Afrika is het slagveld waar ze de macht van de anglikaanse kerk willen overnemen. Er zijn vijf belangrijke bisschoppen overgegaan van de anglicaanse naar de katholieke kerk. Wat ze via Europa zeggen past in een strijd voor de rest van de wereld. Ze hebben Europa eigenlijk opgegeven.” Twee van deze bisschoppen Keith Newton (58) en Andrew Burnham (62) verlaten de anglicaanse Kerk uit protest tegen de bisschopswijding van vrouwen. Dat de katholieke kerk Europa heeft opgegeven klopt natuurlijk niet helemaal: de 600 miljoen euro die de kerk jaarlijks ontvangt van de Belgische staat kan nog altijd zeer nuttig besteed worden. Dat weet de paus ook.
Tot in het Europees Parlement
Op 5 januari 2011 werd Léonard door Paus Benedictus XVI benoemd tot lid van de Pauselijke Raad voor de Bevordering van de Nieuwe Evangelisatie. Kerknet schrijft: “De raad werd in oktober 2010 opgericht om een tegengewicht te bieden voor de groeiende ontkerkelijking en secularisatie in traditioneel christelijke gebieden, zoals West-Europa, al strekt het werkveld zich uit over de hele wereld.” Deze raad is samengesteld uit topmensen uit de katholieke kerk.
Dat de kerk zich hierbij niet beperkt tot het bidden tot de heilige maagd is bekend. Waar het kan probeert het Vaticaan de politiek in te schakelen om de ‘ontkerkelijking en secularisatie’ te lijf te gaan door ondermeer holebirechten tegen te houden. Dit gebeurde toen er in het Europees Parlement een resolutie over discriminatie op basis van seksuele geaardheid ter stemming kwam. Het Vaticaan heeft toen druk uitgeoefend om ze weg te stemmen. Ook in Engeland gebeurde dit: Paus Benedictus XVI riep zijn bisschoppen in Engeland en Wales op zich met ‘missioneringsijver’ te verzetten tegen een wet die ongelijke behandeling van holebi’s zal verbieden toen The Equality Bill (“De Gelijkheidswet”) door het Britse parlement behandeld werd.
Van Europa naar Afrika
Léonard geeft toe dat zijn kerk in België minder en minder volk trekt en doet daar ook niet moeilijk over. Boven het interview met hem in De Morgen van 23 oktober 2010 stond de kop: “De kerk moet niet in de eerste plaats populair zijn”. In een interview met VRT-journalist Wim Devilder bestempelde hij de mensen die zich laten ontdopen als ballast dat hij liever kwijt dan rijk is. Wie zich laat ontdopen doet dat meestal omdat hij of zij de kerk te conservatief vindt. Als progressieven de kerk verlaten is dat eerder interessant voor Léonard dan bedreigend. Een kritisch priester als Rik Devillé is een lastpost. In Europa hebben de gelovigen toegang tot veel meer informatie en komen gemakkelijker in aanraking met een moderne levensstijl waarin homoseksualiteit, euthanasie, abortus en contraceptie minder en minder een taboe vormen. In Afrika is dat nog veel minder het geval. Léonard wil dat zo houden en daar een nieuwe kudde gelovigen aanboren.
Schokbestendige seminaristen
De belangstelling van Léonard voor Afrika is bekend. Léonard komt graag onder Afrikaanse gelovigen. In de seminaries onder zijn gezag worden zwarte priesters opgeleid. Tijdens een gesprek met Rwandese geestelijken, uitgezonden in de reportagereeks ‘Hoge Bomen’ drukt Léonard erop dat men ‘sterke’ seminaristen vanuit Afrika moet sturen, die de ‘schok’ die ze oplopen in België kunnen verwerken. Lees: hardliners die zich niet laten beïnvloeden door de moderne tijd. Het is niet de bedoeling dat priesters die hier opgeleid zijn terugkeren naar Afrika om daar de rechten van holebi’s en transgenders te verdedigen. Om maar iets te zeggen. De veroordeling van Léonard wegens homofobie zal dus in Afrika niet in dovemansoren vallen en zal een ondersteuning zijn voor iedereen die in ontwikkelingslanden – binnen of buiten een religieuze context – aan de emancipatie van holebi’s en transgenders werkt of gewoonweg uit de kast wil komen. In Afrika beschikken ze niet over een wetgeving om figuren als Léonard een halt toe te roepen. In België hebben we die wetgeving wel.
Wat Léonard mag, mag Leterme niet
Hebt U ook al altijd willen weten wat ontslagnemend premier Leterme denkt over het opvoeden van een kind door twee vaders? Helaas. U zal het niet te weten komen. Toch niet de eerste jaren. Misschien later in zijn memoires. Mensen met macht en invloed houden deze meningen voor zichzelf en bemoeien zich met hun eigen zaken.
Er is een heel goeie reden voor het stilzwijgen van Leterme over dit onderwerp. Het opvoeden van kinderen door koppels van hetzelfde geslacht is immers bij wet geregeld. Het zou nogal een zootje worden mocht elke politicus zijn persoonlijke afkeuring te grabbel gooien over de wettelijke bescherming van minderheden. Waarmee we niet willen gezegd hebben dat Leterme tégen het opvoeden van kinderen door twee vaders is. We weten het gewoon niet. En zo hoort het. Leterme gebruikt zijn positie als publieke figuur niet om holebi’s het leven moeilijk te maken.
Gedrag Léonard corrigeren
Mgr. Léonard keurt publiekelijk en schaamteloos de levenswijze van homoseksuelen af. Zijn uitspraken zijn duidelijk in tegenspraak met de geest van de wet die discriminatie omwille van seksuele geaardheid verbiedt. Blijkbaar denkt hij dat voor hem andere wetten gelden. Hij heeft het gemakkelijk omdat hij niet ter verantwoording kan geroepen worden. Niet door een parlement en ook niet door de leden van zijn gemeenschap. Zelfs zijn eigen priesters en gelovigen kunnen hem niets maken. De enige bij wie hij op het matje zou kunnen komen is de paus maar die is het meestal met hem eens. Léonard kan zich dus veel permitteren. Als we willen dat zijn gedrag wordt gecorrigeerd zal het initiatief moeten komen van holebi’s en transgenders die niet gebonden zijn aan de regels van de Kerk. Van de holebitransgenderbeweging dus.
De wetgeving gebruiken
Zal Léonard zich ooit houden aan de antidiscriminatiewetgeving? Ook dat weten we (nog) niet. Totnutoe nam immers niemand het initiatief – ook de holebitransgenderbeweging niet – om hem met die wet te confronteren. Dat is op zich al vreemd want de wet bestaat sedert 27 maart 2003 en er is hard voor gevochten. De eis dook voor het eerst op in het eisenplatform van de optocht van 9 mei 1981. Het eerste wetsvoorstel werd neergelegd in mei 1996. Het heeft dan nog zeven jaar geduurd eer de wet er eindelijk was. Hij is niet echt veel gebruikt en dan enkel voor kleine vormen van discriminatie. Uit het jaarverslag 2003 van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding (CGKR) blijkt dat 59 procent van de klachten te maken had met vijandige gedragingen maar vooral met homofobie uitlatingen in publicaties, op TV en op het internet. Léonard is dus niet echt origineel maar het feit dat hij hoofd is van de katholieke kerk geven zijn uitlatingen een veel groter gewicht. De cijfers geven ook aan dat mensen zwaar tillen aan homofobe taal. In het CGKR-rapport van 2009 worden 104 dossiers (of 6%) over discriminatie op basis van seksuele geaardheid gemeld, voornamelijk voor pesten op het werk en cyberhate. Dat is het topje van de ijsberg. Çavaria, de koepel van holebitransgenderorganisaties, ging nooit actief op zoek naar uitingen van discriminatie en maakte nooit gebruik van het recht om zich als belangenorganisatie burgerlijke partij te stellen.
Katholiek verzet
Léonard zal zich bij een klacht – zoals die intussen is neergelegd door Jean Marie De Meester – zeker beroepen op zijn recht van vrije meningsuiting en de godsdienstvrijheid. Dat is niet nieuw. De katholieke kerk en haar politieke bondgenoten hebben er ook alles aangedaan om het tot stand komen van de wetgeving tegen te houden. Ze wisten – misschien beter dan de beweging zelf – dat zo’n wet hun vrijheid om holebi’s en transgenders te verdrukken aan banden zou leggen. De verbetenheid waarmee een deel van katholiek Vlaanderen zich tegen het wetsvoorstel afzette werd zelfs de meestal bedaarde Yves Desmet teveel. Hij dreigde zelfs even met outing: “Als de CVP er echt een strijdpunt van wil maken om trouwe heterokoppels tot enige toegelaten maatschappelijke norm te verheffen, als ze echt iedere andere samenlevingsvorm en relatie als minderwaardig blijft bestempelen en vooral behandelen, dan zal ze het ons niet kwalijk nemen als we in de toekomst scrupuleus zullen nakijken of al haar mandatarissen wel degelijk volgens deze norm leven. Is dit een dreigement? Eigenlijk wel ja.” (De Morgen, 28.06.96)
Antisemitisme
We zijn van de katholieke kerk wel wat gewend. Door de eeuwen heen werden de meest bizarre standpunten verdedigd. In 1633 werd Galileo Galilei op 69-jarige leeftijd veroordeeld tot levenslang huisarrest. De kerkelijke leiders konden zijn wetenschappelijke standpunten over het feit dat de aarde rond de zon draait (en niet omgekeerd) niet pruimen. Het duurde tot oktober 1992 voor de paus zich hiervoor verontschuldigde en Galilei werd erkend als gelovig mens. Kerkelijke leiders hebben het recht op vrije meningsuiting en de godsdienstvrijheid eeuwenlang misbruikt om mensen te kwetsen, op te sluiten en te vermoorden als die hun macht in de weg stonden.
Een voorbeeld van hoe de Kerk heeft moeten plooien voor de moderne tijd is hoe ze met het antisemitisme omgaat. In de geschiedenis hebben uitingen van antisemitische aard meermaals geleid tot moord op Joden, zoals tijdens pogroms en de Holocaust. Voor de tweede wereldoorlog was de Kerk heel openlijk antisemitisch. Pius IX, die in het jaar 2000 zalig werd verklaard, als ‘een lichtend voorbeeld voor allen’ stond gekend als een hardleerse antisemiet die in de negentiende eeuw het Romeinse jodengetto opnieuw liet openen. De Joden hebben Jezus Christus toch gekruisigd? Bij de meeste christenen bestond het idee dat de kerk in de plaats van het volk Israël (de Joden) was gekomen.
Eerder waren er sterke verhalen van Joden die kleine kinderen zouden vermoorden en opeten. Dutroux avant la lettre. In Nederland werd op het Provinciaal Concilie van 1924 het verbod op de omgang met joden uit het Concilie van 1865 bevestigd. In de jaren daarop gebruikten fascisten als de NSB-er Robert van Genechten en Zwart Front-leider Arnold Meijer deze anti-Joodse stellingname ter verdediging van hun eigen antisemitisme en dat van de Duitse nazi’s.
En na de oorlog?
Toen de Nazi’s aan de macht kwamen in Duitsland werden de gevolgen van het antisemitisme op een verpletterende manier duidelijk. 6 miljoen Joden kwamen om in de concentratiekampen. Terwijl Pius XII een dubbelzinnige houding aannnam tegenover de jodenvervolging waren er wel vele katholieken die het antisemitisme lieten voor wat het was en – met gevaar voor eigen leven – joodse medeburgers hielpen onderduiken. Dat zie je wel meer in katholieke middens: het leven is sterker dan de leer. De Gentse werkgroep ouders van holebi’s speelde een vergelijkbare rol. Katholieke ouders namen het op voor hun kinderen en gingen in de jaren ’90 bij toenmalige CVP-voorzitter Van Peel de rechten voor holebi’s bepleiten.
Holebi’s bleven in de kou staan
Na de tweede wereldoorlog werd in internationale mensenrechtenverdragen komaf gemaakt met antisemitisme. Je zal Léonard geen beledigende of denigrerende dingen over Joden horen verklaren. Kort na het schrijven van dit artikel raakte bekend dat de paus de Joden heeft ‘vrijgesproken’ van de kruisiging van Christus. En wij dan? Heel wat mannen en vrouwen werden opgepakt en vermoord in de concentratiekampen wegens hun homoseksualiteit. Werd ook aan hen gedacht? Het was helaas nog veel te vroeg. In die periode waren de zeldzame organisaties die onze rechten verdedigden vernietigd. Het zou tot het einde van de eeuw duren vooraleer men aan wetten zou gaan werken die de discriminatie van holebi’s en transgenders verbieden. In België zijn we intussen zover. Als kerkelijke leiders het kunnen afleren om Joden te schofferen kunnen ze dat ook met holebi’s en transgenders. Het is gewoon een kwestie van dit punt op de agenda te zetten en de juridische middelen te gebruiken waarover we beschikken. het Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens stelt ondubbelzinnig: “De vrijheid zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uiting te brengen kan aan geen andere beperkingen worden onderworpen dan die die bij de wet zijn voorzien”
Veroordeling Léonard is grotere vrijheid voor vele anderen
Ondanks alle inspanningen is het antisemitisme niet als sneeuw voor de zon verdwenen. Zo werkt dat nu eenmaal niet. Maar de internationale gemeenschap heeft een duidelijk signaal gegeven: dit nooit meer. Het zal voor holebi’s niet anders zijn. We zullen moeten blijven vechten voor de rechten elke homo, lesbienne biseksueel en transgender. Maar een veroordeling door de rechtbank van de manier waarop Léonard zich uitlaat over homoseksualiteit en hiv zou in elk geval veel mensen een grotere vrijheid van spreken en handelen geven. Een katholieke schooldirectrice die nu nog aarzelt om een affiche van de jongerenorganisatie WJNH op te hangen (foto) zal na dergelijk vonnis misschien de stap toch zetten. Wie nu al holebitransgenderrechten verdedigt binnen de katholieke kerk zal zich gesteund weten. Ook andere godsdiensten zullen dit niet kunnen negeren. Internationaal wordt het waarschijnlijk een primeur: ‘België tikt aartsbisschop op de vingers’. Zoals met de openstelling van het huwelijk zal het andere landen inspireren om hetzelfde te doen.
Uitdaging
De holebitransgenderbeweging is toe aan een nieuwe uitdaging zoals deze. Het is een logische volgende stap in onze emancipatiestrijd. Religieuze leiders zijn altijd de belangrijkste dragers geweest van het virus dat homofobie heet. We moeten vooral niet bang zijn hen hiermee te confronteren want we hebben de wet aan onze kant. Het moment is er ook rijp voor: de katholieke gezagsdragers zijn in België veel van hun geloofwaardigheid kwijt. Gelovigen mogen dan weinig of geen kans krijgen om kritiek te uiten, als ze daartoe de kans krijgen blijkt dat ze verandering willen. Bij een enquête onder de katholieke priesters bleek dat zeventig procent van de ondervraagden inhoudelijk niet op dezelfde lijn zit als de aartsbisschop. In de loop der jaren hebben bij holebi’s en transgenders gevoelens van angst en schaamte plaats gemaakt voor durf en trots.
Recentste reacties